Dönem Sonu İşlemleri İçin -Klasik-Hatırlatmalar

Özkan Çinar — Karar Mimarisi Perspektifiyle

Dönem sonu işlemleri sadece mali kapanış değil; aynı zamanda risk farkındalığı ve mevzuat uyumu açısından kritik bir dönemdir. Bu makalede, 2026 mevzuatına uygun olarak dikkate alınması gereken başlıklar detaylı şekilde ele alınmıştır.

1. Dönem Sonu SGK Borç Dökümü

5510 sayılı Kanun md.88 uyarınca, SGK primlerinin gider yazılabilmesi için fiilen ödenmiş olması gerekir.Dönem sonunda SGK Bilgi Ekranı’ndan borç dökümü alınmalı, ödenmeyen primler tespit edilmelidir. Bu işlem, hem muhasebe hem de vergi uyumu açısından temel kontrol noktalarından biridir.

2. Şüpheli Alacaklar

Alacakların şüpheli hale geldiği dönemde karşılık ayrılması, güvenli bir yaklaşım olarak kabul edilmektedir. Gelir İdaresi bu dönemde ayrılmayı tercih ederken, Danıştay kararları sonraki yıllarda da ayrılabileceğini kabul etmektedir.Pratik yaklaşım: Alacak şüpheli hale geldiğinde karşılık ayırmak, tartışmaya girilmeden uyum sağlamayı kolaylaştırır.

3. Amortismanlar

• Amortisman, varlık kullanılmasa bile aktife giriş yılı itibarıyla başlatılır.

• Azalan bakiyelerden normal usule geçiş mümkündür; tersine geçiş yoktur.

• Üretilen varlıklarda ise üretim tamamlandığında amortisman uygulanmalıdır.

  VUK’a göre amortisman ayrılmaması, sürenin uzamasına yol açmaz; ancak doğru dönem ve hesaplamalar, finansal analiz ve karar desteği açısından önemlidir.

  
  

4. Değersiz Alacaklara İlişkin KDV

Değersiz hâle gelen alacaklara ilişkin KDV, alacağın zarar yazıldığı yılda gelir yazılmalıdır.Şüpheli alacak karşılığı ayrılarak giderleştirilen KDV’nin indirim konusu yapılabilmesi, şüpheli alacak döneminde gerçekleştirilen indirimlerle uyumlu olmalıdır. Bu, KDV kontrolünde doğru kayıt ve farkındalığı sağlar.

5. Taşınmaz ve İştirak Hisse Satış Kazançları

İştirak Hissesi Satış Kazancı

• 27.11.2024 öncesi hisse satışı: %75 istisna (mevzuat öncesi uygulama)

• 27.11.2024 sonrası hisse satışı: %50 istisna

  Bu değişiklik, istisna oranının düşüşünü açık şekilde ortaya koyar.

  
  

Taşınmaz Satış Kazancı

• 15.07.2023 sonrası edinilmiş taşınmazlarda istisna uygulanmaz.

• Önceki dönemde edinilen taşınmazlarda sınırlı istisna söz konusudur.

Fon Uygulaması: Satıştan elde edilen istisna tutarı, beyannamede özel fon hesabına alınmalıdır. Bu adım, hem vergi hem de muhasebe kayıtları açısından şeffaflığı sağlar.

6. Yıl İçinde Yapılan Bağış ve Yardımlar

5520 sayılı KVK md.10/1-c uyarınca, kamu yararına çalışan kuruluşlara yapılan bağış ve yardımların %5’e kadar olan kısmı kurum kazancından indirim konusu yapılabilir. Beyannamede ayrıca gösterilmelidir. Bu, hem vergi planlaması hem de şeffaf raporlama açısından önem taşır.

7. Yurt Dışı İştirak ve Şube Kazanç İstisnası

İstisnadan yararlanmak için, iştirak veya şubeden elde edilen kazancın Türkiye’ye transfer edilmesi ve beyannameye intikal ettirilmesi gereklidir. Bu şart, 2026 yılında da geçerliliğini korumaktadır.

8. Yurt Dışı İnşaat İşlerinden Kazanç

İnşaat istisnasında kazancın Türkiye’de sonuç hesaplarına intikal ettirilmesi zorunludur. Süre ve olayın niteliğine göre sınıflandırma doğru yapılmalıdır. Bu, hem finansal analiz hem de uyum açısından kritik bir kontrol noktasıdır.

9. Nakit Sermaye Artışı ve Faiz İndirimi

6637 sayılı Kanun ile 5520 KVK md.10/ı uyarınca, nakit sermaye artışı yapan şirketler belirli oranlarda faiz indiriminden yararlanabilir:

• Yurtiçi sermaye için TCMB faiz oranının %50’si

• Yurtdışından getirilen sermaye için %75’i

  Sermaye artışı, ticaret siciline tescil ve nakit banka hesabına yatırma şartına bağlıdır.

  
  

10. Gider Tahakkukları

VUK md.283 ve 287 uyarınca, tahakkuk esasına göre giderler kaydedilir.Su, elektrik, PTT vb. giderlerin faturaları dönem sonu sonrası gelirse, faturanın tarihi ve bildirimi dikkate alınarak tahakkuk yapılmalıdır. Bu yaklaşım, hem mali tablolar hem de raporlama açısından önemlidir.

11. Geç Gelen Faturaların KDV Durumu

• Fatura yılı 2025, kayıt yılı 2026 ise KDV indirimi 2026 yılında kullanılabilir.

• Ancak faturanın bedeli 2025 gelir veya maliyetine yansımaz; yalnızca KDV hak kazanımı söz konusudur.

• Gider tahakkuku ve KDV hak kazanımı ayrı değerlendirilmelidir.

  
  

12. Sorumlu Sıfatıyla Ödenen KDV

Özellikle 2024 dönemine ait sorumlu sıfatıyla ödenmesi gereken KDV’nin ödenmemesi halinde, indirim hakkı 2025’e sarkabilir. 2025 ve sonrası dönemlerde de ödenmezse hak kaybı devam eder.

Karar Mimarisi Notu

Vergi ve muhasebe uygulamalarında hedef yalnızca mevzuata uyum değil; aynı zamanda değişen kuralları bilmek, riskleri fark etmek ve karar vermeyi desteklemektir.

Faydalı olması ümidiyle;

Not: “Bu makalelerde yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi veya kişisel tavsiye niteliğinde değildir ve yatırım faaliyetinde bulunmaya davet veya teşvik değildir. Herhangi bir yatırım kararının uygunluğu konusunda bağımsız mali ve uygunsa hukuki tavsiye almalısınız.”