Mizan Olmasa da Mali İdare: Elektronik Veriler ve Benford Analizi ile Ön Denetim
- Özkan Çinar
- 30 Kas 2025
- 2 dakikada okunur
Giriş
Geleneksel denetim sürecinde şirketlerin mizan ve defterlerini sunması ön koşuldur. Ancak günümüzde elektronik fatura, e-defter ve e-arşiv sistemlerinin yaygınlaşmasıyla, Mali İdare mizan olmasa bile elektronik veriler üzerinden analiz yapabilmekte ve riskli alanları önceden tespit edebilmektedir.
Elektronik Veri Kaynakları
E-Fatura ve e-Defter sayesinde tüm gelir ve gider işlemleri elektronik olarak kaydedilmekte ve veriler Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde tutulmaktadır.
Bu yapı sayesinde, manuel mizan raporlamasına gerek kalmadan, Mali İdare geniş kapsamlı veri analizini güvenli ve hızlı bir şekilde gerçekleştirebilmektedir.
Denetim öncesi risk analizi, milyonlarca işlem üzerinden otomatik ve güvenilir şekilde yapılabilmektedir.
Benford Analizi ve Uygulaması
Benford Kanunu, sayısal verilerin ilk basamak dağılımına dayanır; doğal finansal verilerde ‘1’ ile başlayan tutarlar genelde daha çoktur, ‘9’ ile başlayanlar ise nadirdir.
Bu dağılım matematiksel olarak ispatlanabilir ve finansal veri setlerindeki anormalliklerin tespitinde güvenilir bir yöntemdir.
Eğer veri dağılımı Benford Kanunu’ndan saparsa, Mali İdare bunu işaretleyerek, fatura tutarlarını gördüğünde şüpheli alanları kolayca tespit edebilmektedir.
Örnek Tablo: Benford Dağılımı vs. Fatura Verileri
İlk Basamak | Beklenen % (Benford) | Gerçek Fatura % | Sapma | Risk Durumu |
1 | 30,1 | 28,5 | -1,6 | Düşük |
2 | 17,6 | 18,0 | +0,4 | Düşük |
3 | 12,5 | 12,3 | -0,2 | Düşük |
9 | 4,6 | 9,2 | +4,6 | Yüksek |
Bu tablo örneğinde, ‘9’ ile başlayan faturaların normalden fazla olduğu görülmekte ve sistem tarafından riskli işlem olarak işaretlenmektedir.
Mizan Olmadan Denetim
Elektronik veri analizleri sayesinde, mizan sunulmasına gerek kalmadan ön denetim yapılabilmektedir.
Sistem, milyonlarca rakamı tek seferde tarayabilir ve olası tutarsızlıkları veya riskli işlemleri tespit edebilir.
Bu yaklaşım, denetim süreçlerini hızlandırırken, denetim kaynaklarının etkin kullanımına imkân sağlamaktadır.
Sonuç
Mali denetim, günümüzde artık kâğıt üzerinden değil, elektronik veri ve istatistiksel analizlerle yürütülmektedir.Benford Analizi, elektronik verilerin ön denetiminde güçlü bir araç olarak öne çıkmakta, riskli işlemlerin erken tespitini mümkün kılmaktadır.
“Şirket mizanını sunmasa bile, Mali İdare elektronik sistemden milyonlarca rakamı görebilmekte, analiz edebilmekte ve Benford Analizi ile riskli alanları tespit edebilmektedir.”
Hazırlayan ve Destek
Hazırlayan: Özkan Çinar Revizyon Kurumsal Danışmanlık, Denetim ve Eğitim Hizmetleri Ltd. Şti.(Revizyon Company uzmanları tarafından teknik ve sektörel değerlendirme desteği sağlanmıştır.)
Not:Bu stratejik rehber, yalnızca mevzuat kuralları çerçevesinde bilgi vermekle kalmaz; aynı zamanda şirket ve ticari işletmelerin verimlilik, güvenilirlik ve sürdürülebilirlik hedeflerini destekleyen, uygulamaya dönük denetim ve analiz metodolojisi sunar. Revizyon Company uzmanları, her işletmenin kendi koşullarına uygun stratejik çözümleri uygulamalı olarak sahaya taşıyarak bu ilkeleri pratiğe dönüştürmektedir.
Sorumluluk BeyanıBu makalede yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Hiçbir durumda yatırım, borçlanma veya finansal karar alma tavsiyesi niteliği arz etmez. İşletmenizin özel koşulları doğrultusunda profesyonel bir danışmandan destek almanız önerilir.
Yorumlar